Szymiszów

Szymiszów jest wsią wyjątkową i niepodobną do innych osad na ziemi strzeleckiej. Od zarania dziejów na terenie tej osady istniały siedliska ludzkie. Ich ślady  drzemią dalej  w czeluściach ziemi zapraszając odkrywców do ich ujawnienia. Jednakże obecna wyjątkowość tej miejścowości wynika ze struktury jej zabudowy oraz rozwoju gospadarczego ostatniego stulecia. Rewolucja przemysłowa jak miala miejsce na Śląsku, stworzyła osadę robotniczo-chłopską z całą jej pięknością i brzydotą. Ostatnie stulecie w historii tej miejsowosci było momentem w którym uzyskała obecny kształt.

Szymiszów to prastara siedziba rycerska której rodowód sięga,  jak głosi legenda, do pierwszego jej założyciela niejakiego rycerza Siemiesza. Małe grodzisko znajdowało się prawdopodobnie  obok istniejącej  prastarej osady z eopki żelaza  czy nawet czasów neolitu. Resztki takich śladów odnaleziono w parku przypałacowym i w miejscu obecnie istniejącego  budynku OSP Szymiszów. Odkryte znaleziska archeologiczne na tym terenie świadczą  o osadnictwie przedchrześcijańskim.  Pierwsza siedziba rycerska miała znajdować się w miejscu dzisiejszego gospodarstwa rolnego, usytułowanego naprzeciw kościoła pod wezwaniem Szymona i Judy Tadeusza, tuż nad przepływającym przez osadę strumieniem zwanym Suszką. Część zabudowy gospodarskiej oraz młyna wodnego stoi w miejscu dawnej siedziby rycerskiej. Najstarsza wzmianka  pisana w dawnych dokumentach, mówiąca o miejscowości Szymiszów, Schimischow, Siemieschow, pochodzi z pierwszej połowy XIII   wieku. Pierwsza wzmianka o wiosce pochodzi już z 1223 r., ale pierwsza wiadomość o właścicielach wioski dotyczy dopiero XV w., kiedy to Szymiszów należał do rodu Kalinowskich, wywodzących się z sąsiedniego Kalinowa. Po śmierci Mikołaja Kalinowskiego jego majątki (Szymiszów i Suchą) otrzymał Jan Strzela – Chmelik von Obrowetzki. Jego syn i następca Piotr Strzela z małżeństwa z Zuzanną Żyrowską doczekał się tylko córki Ludmiły, która szymiszowski majątek wniosła w wianie mężowi Janowi Krzydłowskiemu z Krzydłowic. Po przedwczesnej śmierci męża Ludmiła wyszła ponownie za mąż, za Joachima Kochtitzkiego. Od 1642 r. Szymiszów należał do Wilhelma von Warlowskiego, który wybudował istniejącą do dziś rezydencję. W rękach jego potomków posiadłość pozostała do 1722 r. kiedy to właścicielką majątku została hrabina Maria Józefa von Waldstein. Następnie w latach 1732-1816 Szymiszów należał do rodziny von Tenczin.

Pałac został przebudowany około połowy XVI w., kiedy właścicielem Szymiszowa był Wilhelm von Warlowski.Następnie przeszły dobra te w fręce rodu nTenczyńskich rodziny znanej w Polsce, herbu Topór. Siedzibą rodową była Paczyna Wielka (Gross Patschin) koło Toszka (Tost). Do XVIII wieku używali nazwiska Paczyński von Tenczin. Według legendy rodowej pochodzili od polskich możnowładców Tęczyńskich z Tęczynka, niedaleko Krakowa.
W latach 1732 ? 1736 właścicielem majątku był Franz Albert von Tenczin, który kupił 31 lipca 1732 r. tę posiadłość od Marii Josefa i Roberta Taparell von Lagnasco.
Franz Albert von Tenczin urodził się w roku 1690, a zmarł 2 maja 1736 r. w Szymiszowie (Schimischow). Miał być żonaty dwukrotnie. Pierwszą jego żoną była baronowa Karolina Eleonora Sedlnicka von Choltic, zmarła 21 grudnia 1715 r. O drugiej żonie wiemy niewiele, tylko że miała na imię Franciszka.
Majątek po śmierci Franza Alberta, przejął jego syn-imiennik, który zarządzał nim aż do roku 1768. Był żonaty aż trzykrotnie. Pierwszy raz na ślubnym kobiercu stanął 14 lutego 1729 r. z hrabiną Karoliną Josefą Sobek von Kornic i Rauthen, która niebawem zmarła 2 maja 1734 r. Drugi raz ożenił się w 1736 r. z Maksymilianą Sobek von Kornic i Rauthen, a trzeci raz zawarł związek małżeński z Karoliną Sobek von Kornic i Rauthen. Jego trzy żony były siostrami.
Franz Albert von Tenczin zmarł 14 czerwca 1770 r. Dwa lata przed jego śmiercią właścicielem majątku został Johann Erdman von Tenczin, który był dwukrotnie żonaty: z Marią Teresą von Wilczek i Anną von Thun ? Hohenstein.
W roku 1795 przekazał on cały majątek następcy Johanowi Nepomucenowi von Tenczin, który był właścicielem aż do początku XIX wieku. Jego ojciec Johann Erdman von Tenczin wyjechał do Wiednia, gdzie zmarł w 1803 roku, pochowany został prawdopodobnie w Raciborzu (Ratibor).
Johann Nepomucen von Tenczin urodził się w roku 1768, a zmarł na suchoty 19 października 1811 r. i na mim zakończyła się męska linia tego rodu na ziemi strzeleckiej. Jego brat Tadeusz Leonard von Tenczin (1771 ? 1807) pozostawił tylko córkę Antoninę, która wyszła za mąż za Fryderyka von Frankenberg?Ludwigsdorf, a zmarła w roku 1877.
Johann Nepomucen von Tenczin był ojcem Karoliny von Tenczin, która wyszła za mąż za Johanna von Wasseg. W Szymiszowie założyli folwark w wieku XVIII, który przez lata nazywał się Tenczin. W
latach 1816-1831 do hrabiego Johana Arz von Wassek. W 1831 r. dobra szymiszowskie nabyła rodzina von Strachwitz, do której należały one do końca drugiej wojny światowej (z wyjątkiem lat 1867-87). W 1921 r. podczas walk w czasie trzeciego powstania śląskiego pałac spłonął, odbudowany został w rok później. Po 1945 r. w pałacu umieszczono szpital przeciwgruźliczy, a w latach 70-tych dom pomocy społecznej. Tę ostatnią rolę budynek spełnia do dziś. W latach 1989-94 budynek poddano kapitalnemu remontowi oraz przebudowie i adaptacji dla potrzeb osób starszych. Ze względu na funkcję możliwości zwiedzania pałacu są bardzo ograniczone.

Do zabytkowych obiektów leżących w granicach Szymiszowa zaliczamy, późnorenesansowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Szymona i św. Judy Tadeusza. Budowniczym tej światyni była rodzina Krzyidlowskich,  śląskich protestantów. Istnieje jednak przypuszczenie że kosiciół ten powstał w miejsu  lub obok  małej drewniannej świątyni poprzednich włascicieli Szymiszowa, rodu Strzelów. Fakt że domniemane podziemne przejście z kościoła biegnie od starej krypty w kierunku młyna (dzisiaj gospodarstwo rolne), może wskazywać na połaczenie z ówczesną siedzibą rycerską znajdujacą się właśnie w tamtym miejscu. Topografia terenu w obrębie dzisiejszego gospodarstwa  rolnego Mrosów, szczególnie od strony kościoła, (nierówne małe wznisienia przed budynkiem mieszkalnym),  może być miejscem przyszłych archeologicznych odkryć wieży mieszkalnej lub małego grodziska.  Obecnie istniejący, powstały na przełomie wieku XVI i XVII pałac, po drugiej stronie potoku szymiszowskiego, swój kształt zawdzięcza wielokrotnym pzewbudowom.  Ostatnie informacje sięgaja  XVI wieku, kiedy to dobra te przeszły w ręce rodu Krzidlowskich. Jak podają te opisy, nowi właściele nie mogli wprowadzić się do szymiszowskiej siedziby, gdyż ściany starego dworu były w tak złym stanie iż groziły zawaleniem.  Młodzi zamieszkali tymczasowo w  zabudowaniach folwarku w Suchej.  Wynika z tego że w Suchej były jakieś zabudowania które nadawały się do zamieszkania. Uwzgledniając te informacje należy postawić tezę,  że Szymiszów był posiadłoscia rycerską do które należały pobliskie wsie w tym Sucha. Jeżeli więc zabudowania na dobrach szymiszowskich nie nadawały się  pod koniec XVI wieku do zamieszkania, można przyjąć żę istniejące budowle miały co najmniej 200 lat( taki okres wytrzymywały budowle drewnianne).  Wprawdzie nie ma mowy o budowli kamiennej, jednak jest możliwe że istniała tam murowana wieża mieszkalna, w pobliżu której istniały inne zabudowania.W starych aktach dworu opolskiego ksiecia, w pozycji  Schlesische Kuriositeten,  wymienia sie niejakiego Wacława na Suchej,  marszałka na dworze księcia opolskiego. Jednakże w tym przypadku dobra rycerskie w szymiszowie musiały należec do kogoś innego. Czworoboczny pałac z wewnętrznym dziedzińcem oraz otaczający go malowniczy park w którym dokonano pewnych odkryć archeologicznych podczas budowy schronów przeciwlotniczych.

Pałac został przebudowany około połowy XVI w., kiedy właścicielem Szymiszowa był Wilhelm von Warlowski.

W 1831 r. posiadłość został zakupiona przez rodzinę Strachwitz, której własnością pozostała do 1945 roku. Pałac został rozbudowany w 1912 r. i spalony niedługo później, podczas Powstania Śląskiego w 1921 roku. Ze zniszczeń odbudowany w 1922 roku. Odremontowany, po II wojnie światowej pełnił funkcję szpitala, a od lat siedemdziesiątych XX w. mieści się w nim Dom Pomocy Społecznej. Przylegający do pałacu park powstał przy częściowym wykorzystaniu wcześniejszego, XVIII-wiecznego założenia ogrodowego. W poł. XIX w. założono park krajobrazowy o swobodnej kompozycji, na przełomie XIX i XX w. przekształcony w park o charakterze leśnym. Rozległe zabudowania szymiszowskiego folwarku powstawały w dwóch etapach. Wpisany do rejestru spichlerz jest pozostałością starszej zabudowy, pochodzącej z połowy XIX w., skupionej wokół mniejszego podwórza folwarcznego w pobliżu pałacu. Istniejący do dziś folwark, położony na zachód od pałacu, powstał na początku XIX w.ieku przebudowany ponownie (ok. 1912 r.).

Wczesnobarokowy pałac z elementami późnorenesansowymi wzniesiony około połowy XVII w. Zabytek wielokrotnie przebudowywany, w znacznym stopniu pozbawiony cech stylowych. Budynek murowany z kamienia i cegły, potynkowany, dwukondygnacjowy, z drugim piętrem w mansardzie, częściowo podpiwniczony na sklepionych piwnicach. Składa się z czterech prostokątnych, jednotraktowych skrzydeł wzniesionych wokół wewnętrznego dziedzińca. Pierwotnie od strony dziedzińca biegły krużganki, zamurowane prawdopodobnie w XVIII w. Fasada (elewacja zachodnia) dwunastoosiowa z niesymetrycznie umieszczonym tarasem na arkadowych filarach. W skrzydle zachodnim trójdzielna sień, obok której dwubiegowa klatka schodowa. W skrzydle północnym sień przejazdowa. Wygląd elewacji uproszczony, z dekoracją w postaci obramień okiennych i boniowaniem naroży. Na skutek licznych przebudów układ osi w zewnętrznych elewacjach jest nieregularny. Pomieszczenia nakryte sklepieniami kolebkowymi, kolebkowymi z lunetami i kolebkowo-krzyżowymi oraz stropami. W jednym z salonów przetrwał sufit z dekoracją sztukatorską. Zespół pałacowo-parkowo-folwarczny znajduje się przy południowym skraju miejscowości. Pałac murowany jest z kamienia i cegły, na rzucie czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem. Jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny, kryty dachem mansardowym, z lukarnami doświetlającymi użytkowe poddasze. Elewacja frontowa jedenastoosiowa, zwrócona w kierunku zachodnim. Przy jej południowej części znajduje się wsparty na filarach taras, pod którym kryje się główne wejście oraz kartusz herbowy z XVIII wieku. Pozostałe elewacje (południowa – 13 osiowa, wschodnia i północna – 10 osiowe) są gładko tynkowane, z pionowym boniowaniem w narożnikach. Prostokątne okna i blendy różnej wielkości obramione są stiukowymi, profilowanymi opaskami. W przyziemiu czworobocznego dziedzińca widoczne są półkoliste arkady krużganka, zachowanego przy wschodnim skrzydle. Układ wnętrz jest jednotraktowy, z korytarzem po stronie dziedzińca. Część pomieszczeń przyziemia przekryta jest sklepieniami kolebkowymi, kolebkowymi z lunetami i kolebkowo-krzyżowymi, nad pozostałymi – sufity, w salonie ze stiukowymi dekoracjami, pozostałe – płaskie. Za głównym wejściem znajduje się obszerna, trójdzielna sień, przy niej – kaplica oraz klatka schodowa prowadząca do sali balowej. Spichlerz folwarczny usytuowany jest kalenicowo do drogi, w pobliżu północno – zachodniego narożnika pałacu. Murowany z kamienia i otynkowany, wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta i nakryty dachem dwuspadowym. Dwukondygnacyjny, z wysokim użytkowym poddaszem doświetlonym od strony ulicy parami wąskich okienek umieszczonych pod okapem. Pozostałe otwory okienne niewielkie, w kształcie zbliżonym do kwadratu. Zachodnia elewacja szczytowa o nieregularnym układzie, z wtórnie wykutym dużym otworem załadunkowym, wschodnia – częściowo przesłonięta współczesną przybudówką. Boczne elewacje pięcioosiowe. Jednoprzestrzenne wnętrze nakryte jest drewnianym stropem. Oba budynki znajdują się na terenie otoczonego murem założenia parkowego, na którego teren prowadzą dwie bramy – północna i południowa, tzw. „ brama smutku”. Określenie to,  powstało jak podaje lokalna legenda, w związku z przypadkami smierci jakie miały miejsce w rodzinie hrabiów Strachwitz w odstępie kilku zaledwie dni. W dniu 10 maja 1936 roku po nieudanej operacji wyrostka robaczkowego w Strzeleckim szpitalu zmarła hrabianka Aghata von Strachwitz. Zaledwie 13 dni po jej sierci zmarł w wieku 68 lat na atak serca, stary schorowany hrabia  Alfred von Strachwitz. Od tego czasu na bramie wjazdowej od strony Rożniatowa zawieszono żelazny łańcuch a bramę pomalowano  na czarno. Przez północno – wschodnią część parku przepływa Potok Rożniątowski zwany również Suszką, pośrodku znajduje się staw, którego lokalizacja ulegała kilkakrotnie przebudowie. Pięny, niestey zaniedbany  około 8,5 hektarowy obszar parku może poszczycić się występowaniem chronionych gatunków drzew i zwierząt (np. storczyk listera jajowata, traszka grzebieniasta), egzotyczna surmia zwyczajna, buki, dęby i wiele innych drzew i krzewów.

Opracował Norbert Waclawczyk na podstawie pracy Ewy Kalbarczyk-Klak, NID, OT w Opolu, 18.11.2015 r.

Jubileusz X lecia wystawy szopek Biżonarodzeniowych w Szymiszowie

Nie jest zykłą oczywistością,  aby konkretne działania społeczne mogły trwać nieprzerwanie przez 10 lat, tworzące piękną lokalną tradycję. Są jednak wyjątki od takiej reguły. Na przykład, tradycja Wystaw Szopek Bożonarodzeniowych jaka utrwaliła się w Szymiszowie Osiedle Wapienniki. Trzeba  wielkiej determinacji i umiłowania pracy społecznej, aby wytrwale kontyanuować takie działania bez przerwy przez dziesiątki lat. To dzięki inicjatorowi tego przedsięwzięcia, Panu Romanowi Dethloff, piękna wystawa szopek może być corocznie podziwiana przez mieszkańców Szymiszowa i okolicznych miejscowości.

W tym roku, wystawie tej towarzyszy wiele innych  imprez podkreślających jubileuszowy charakter tego wydarzenia.  Coroczna wystawa szopek wpisała się w tardycyjny kalendarz kulturalny nie tylko samego Szymiszowa, ale całego powiatu strzelceckiego. W tym miejscu należy podziękować Pan Romanowi,  że mimo wielu innych zajęć zawodowych i społęcznych, odnajduje czas aby troszczyć się sprawami organizacji, gromadzenia, zabezpieczenia i naprawy objektów prezentowanych na tej wystawie. Dlatego też pragniemy zarekomendować Pana Romana Dethloff do miana człowieka roku 2021 w powiecie strzeleckim, którego kandydaturę  proponujemy zgłosić  do kapituły Nagrody ,, Laur Ziemi Strzeleckiej,,

Krótka charakterystyka tej nietuzinkowej postaci.

Roman Dethlof jest aktywny na niwie regionalnej kultury od wielu lat, a konkretne są jego poczynania w życiu publicznym i kulturalnym Szymiszowa.  Mimo tego nie doceniono jego osoby w corocznym wyborze do ,, Lauru Ziemi Strzeleckiej,,  Energicznie walczył o należne miejsce placówek kulturalnych i inicjatyw społecznych w nowej rzeczywistości społecznej ostatnich 20 lat. Jego aktywność została zauważona w  na wielu płaszczyznach działanośc i społeczne j.  Dzięki jego inicjatywie rozpoczęto w Szymiszowie organizację cyklicznych   wystaw szopek Bożonarodzeniowych. Współainicjował społeczny ruch na rzecz franciszkańskiego zakonu świeckiego gdzie  ponad osiem lat przewodził  w Suchej . Ta cenna inicjatywa zaowocowała wieloma spotkaniami i imprezami związanymi z działalnością ruchu katolickiego. Jego bezinteresowana działalność społeczna  w zakresie  opieki nad przydrożnymi kapliczkami i krzyżami, które pieczołowicie nieodpłatnie restauruje,  uratowała od zniszczenia  wiele obiektów sakralnych. Wykonał wiele rzeźb i obrazów o tematyce religijnej.   Organizator lokalnych wystaw , zbieracz artefaktów historycznych związanych z Szymiszowem i okolicznymi miejscowościami. Jego wiedza historyczna na tematy związane z powiatem strzeleckim została wykorzystana w wielu opracowanioach i publikacjach badaczy historii ziemi strzeleckiej.  Zna tajemnice wielu wydarzeń jakie miały miejsce nie tyko w Szymiszowie ale również w innych miejscowościach ziemi strzeleckiej. Jest również członkiem Polskiej Wspólnoty Heraldycznej zajmujacej się fundacją herbów mieszczańskich, jako nowej tradycji rodzinnej w Polsce. Herby te rejestrowane sa w herbarzu Polskiej Rol Herbowej

www.novaheroldia.net

Roman Dethloff – nasz lokalny twórca ludowy- malarz, rzeźbiarz, urodził się 03. 04.1962 w Strzelcach Op. Ukończył szkołę podstawową w Suchej, później uczęszczał do Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Strzelcach Op. którą ukończył egzaminem na mistrza malarza. Niedawno  obchodził piękny jubileusz 40-lecia twórczości ludowej. Od roku 1977 z pasją rzeźbi, maluje oraz odnawia przydrożne kapliczki, krzyże, pomniki i figury sakralne. Aktywnie włącza się w ratowanie zabytków naszego regionu oraz zbiera dla przyszłych pokoleń materiały, dokumenty, stare fotografie, legendy i opowiadania o zwyczajach związanych z naszą lokalną historią. Jest członkiem Polskiej Roli Heraldycznej „Nova Heraldia” z siedzibą w Jeleniej Górze. Społecznie angażuje się w życie naszej miejscowości, wspomaga działania rady sołeckiej Szymiszowa – Osiedle oraz rady parafialnej przy kościele pw. Ducha Świętego w Szymiszowie. Człowiek o wielu talentach, wielkim sercu, na którego kreatywność i pomoc zawsze można liczyć. Pan Roman Dethloff większość swojego życia poświęcił działalności artystycznej społeczności lokalnej, na ogół wiejskiej. Strzelczanin z urodzenia. Jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych artystów naszej „małej ojczyzny”. Laureat licznych nagród. Brał udział w licznych wystawach zorganizowanych m.in. we Muzeum Wsi Opolskiej w Bierkowicach, Strzeleckim Ośrodku Kultury, Tułowickim Domu Kultury, Powiatowym Centrum Kultury w Strzelcach Opolskich czy Parafii św. Wawrzyńca w Strzelcach Opolskich. Był pomysłodawcą oraz jest współorganizatorem kolejnych edycji Wystawy Szopek Bożonarodzeniowych oraz Ozdób Świątecznych, mających miejsce w miejscowości Szymiszów w okresie Świąt Bożego Narodzenia. Brał udział w konkursie na herb Powiatu Strzeleckiego. Twórca projektu herbu i loga dla sołectwa Szymiszów Osiedle.

 

Prosimy wszystkich mieszkańców o poparcie tej kandydatury głosując własnie na Romana Dethloff.