Szymiszów

Szymiszów jest wsią wyjątkową i niepodobna do innych osadą na ziemi strzeleckiej. Od zarania dziejów na terenie tej osady istniały siedliska ludzkie. Ich ślady  drzemią dalej  w czeluściach ziemi zapraszając odkrywców do ich ujawnienia. Jednakże obecna wyjątkowość tej miejścowości wynika ze struktury jej zabudowy oraz rozwoju gospadarczego ostatniego stulecia. Rewolucja przemysłowa jak miala miejsce na śląsku stworzyła osadę robotniczo-chłopską z całą jej pięknością i brzydotą. Ostatnie stulecie w historii tej miejsowosci było momentem w którym otrzymała obecny kształt.

Szymiszów to prastara siedziba rycerska której rodowód sięga  jak głosi legenda, pierwszego jej założyciela rycerza Siemiesza. Małe grodzisko znajdowało się prawdopodobnie  obok istniejącej  prastarej osady z eopki żelaza  czy nawet czasów neolitu. Resztki takich sladów odnaleziono w parku przypałacowym i w miejscu obecnie istniejącego  budynku OSP Szymiszów. Odpowiednie znaleziska archeologiczne na tym terenie świadczą  o osadnictwie przedchrześcijańskim.  Pierwsza siedziba rycerska miała znajdować się w miejscu dzisiejszego gospodarstwa rolnego, usytułowanego naprzeciw kościoła pod wezwaniem Szymona, i Judy Tadeusza, tuż nad strumieniem Suszką. Część zabudowy gospodarskiej oraz młyna wodnego stoją w miejscu dawnej siedziby rycerskiej. Najstarsza wzmianka  pisana w dawnych dokumentach, mówica o miejscowości Szymiszów, Schimischow, Siemieschow pochodzi z pierwszej połowy XIII   wieku.

Do zabytkowych obiektów leżących w granicach Szymiszowa zaliczamy, późnorenesansowy kościół parafialny pod wezwaniem św. Szymona i św. Judy Tadeusza. Budowniczym tej światyni była rodzina Krzyidlowskich,  śląskich protestantów. istnieje przypusczenie że kosiół ten powstał w miejsu  lub obok  małej drewniannej świątyni poprzednich włascicieli Szymiszowa. Fakt że domniemane podziemne przejście z kościoła biegnie od starej skrypty w kierunku młyna, może wskazywać na połaczenie z ówczesna siedzibą rycerską znajdujaca się własnie w tamtym miejscu.

Zespół pałacowo-parkowo-folwarczny był wielokrotnie przebudowywany.  Ostatnie informacje sięgaja poczatków XVII wieku kiedy to dobra te przeszły w ręce rodu Strzelów. Jak podaja te opisy, nowi właściele nie mogli wprowadzić się do szymiszowskiej siedziby, gdyż ściany starego dworu były w tak złym stanie iż groziły zawaleniem.  Młodzi zamieszkali tymczasowo w  zabudowaniach folwarku w Suchej.  Wynika z tego że w Suchej były jakieś zabudowania które nadawały się do zamieszkania. Uwzgledniając te informacje należy postawić tezę,  że Szymiszów był posiadłoscia rycerską do które należały pobliskie wsie w tym Sucha. W starych aktach dworu opolskiego ksiecia, w pozycji  Schlesische Kuriositeten,  wymienia sie niejakiego Wacława na Suchej,  marszałka na dworze księcia opolskiego. Jednakże w tym przypadku dobra rycerskie w szymiszowie musiały należec do kogoś innego.

Czworoboczny pałac z wewnętrznym dziedzińcem oraz otaczający go malowniczy park w którym dokonano pewnych odkryć archeologicznych podczas budowy schronów przeciwlotniczych.

Pałac został przebudowany około połowy XVI w., kiedy właścicielem Szymiszowa był Wilhelm von Warlowski. W 1831 r. posiadłość został zakupiona przez rodzinę Strachwitz, której własnością pozostała do 1945 roku. Pałac został rozbudowany w 1912 r. i spalony niedługo później, podczas Powstania Śląskiego w 1921 roku. Ze zniszczeń odbudowany w 1922 roku. Odremontowany, po II wojnie światowej pełnił funkcję szpitala, a od lat siedemdziesiątych XX w. mieści się w nim Dom Pomocy Społecznej. Przylegający do pałacu park powstał przy częściowym wykorzystaniu wcześniejszego, XVIII-wiecznego założenia ogrodowego. W poł. XIX w. założono park krajobrazowy o swobodnej kompozycji, na przełomie XIX i XX w. przekształcony w park o charakterze leśnym. Rozległe zabudowania szymiszowskiego folwarku powstawały w dwóch etapach. Wpisany do rejestru spichlerz jest pozostałością starszej zabudowy, pochodzącej z połowy XIX w., skupionej wokół mniejszego podwórza folwarcznego w pobliżu pałacu. Istniejący do dziś folwark, położony na zachód od pałacu, powstał na początku XX w. (ok. 1912 r.).

Opis

Zespół pałacowo-parkowo-folwarczny znajduje się przy zachodnim skraju miejscowości. Pałac murowany jest z kamienia i cegły, na rzucie czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem. Jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny, kryty dachem mansardowym, z lukarnami doświetlającymi użytkowe poddasze. Elewacja frontowa jedenastoosiowa, zwrócona w kierunku zachodnim. Przy jej południowej części znajduje się wsparty na filarach taras, pod którym kryje się główne wejście oraz kartusz herbowy z XVIII wieku. Pozostałe elewacje (południowa – 13osiowa, wschodnia i północna – 10osiowe) są gładko tynkowane, z pionowym boniowaniem w narożnikach. Prostokątne okna i blendy różnej wielkości obramione są stiukowymi, profilowanymi opaskami. W przyziemiu czworobocznego dziedzińca widoczne są półkoliste arkady krużganka, zachowanego przy wschodnim skrzydle. Układ wnętrz jest jednotraktowy, z korytarzem po stronie dziedzińca. Część pomieszczeń przyziemia przekryta jest sklepieniami kolebkowymi, kolebkowymi z lunetami i kolebkowo-krzyżowymi, nad pozostałymi – sufity, w salonie ze stiukowymi dekoracjami, pozostałe – płaskie. Za głównym wejściem znajduje się obszerna, trójdzielna sień, przy niej – kaplica oraz klatka schodowa prowadząca do sali balowej. Spichlerz folwarczny usytuowany jest kalenicowo do drogi, w pobliżu północno – zachodniego narożnika pałacu. Murowany z kamienia i otynkowany, wzniesiony został na planie wydłużonego prostokąta i nakryty dachem dwuspadowym. Dwukondygnacyjny, z wysokim użytkowym poddaszem doświetlonym od strony ulicy parami wąskich okienek umieszczonych pod okapem. Pozostałe otwory okienne niewielkie, w kształcie zbliżonym do kwadratu. Zachodnia elewacja szczytowa o nieregularnym układzie, z wtórnie wykutym dużym otworem załadunkowym, wschodnia – częściowo przesłonięta współczesną przybudówką. Boczne elewacje pięcioosiowe. Jednoprzestrzenne wnętrze nakryte jest drewnianym stropem. Oba budynki znajdują się na terenie otoczonego murem założenia parkowego, na którego teren prowadzą dwie bramy – północna i południowa, tzw. „ brama smutku”. Przez północno – wschodnią część parku przepływa Potok Rożniątowski, pośrodku znajduje się staw. Na liczącym około 8,5 ha obszarze parku występują chronione gatunki i zwierząt (np. storczyk listera jajowata, traszka grzebieniasta), egzotyczna surmia zwyczajna, buki, dęby i wiele innych.

Park i pałac dostępne, wnętrza pałacu – po uzgodnieniu z dyrekcją DPS. Spichlerz dostępny z zewnątrz.

Oprac. Ewa Kalbarczyk-Klak, NID, OT w Opolu, 18.11.2015 r.